Plankote nedir?
Plankote, belirli bir alandaki zemin noktalarının yatay konumunu ve yüksekliğini ölçüp bu noktalardan yüzey üretmektir. Yüzey; eşyükselti eğrileri, kot noktaları ve sırt, dere, şev, teras gibi kırık hatlarla gösterilir. Ölçek ve eşyükselti aralığı işe göre seçilir. Her paftaya aynı aralık yazmak, düz ovada drenajı gizler, dik yamaçta gereksiz kalabalık üretir.
Plankote hangi amaçlarla hazırlanır?
- Yapının oturacağı kotu ve hafriyat dengesini görmek
- Yol ve alan tesviyesinin mevcut zemine oturması
- Drenaj yönünü ve göllenme riskini geometri olarak okumak
- Kübaj için mevcut zemin yüzeyini kurmak
- Mevcut şev, dere ve terasın projeye girmesini sağlamak
Plankote hangi projelerde gereklidir?
Konut ve sanayi arsası, site ve tesis platformu, yol ve kısa bağlantı, kanal ve hat kazısı, stok ve ocak sahasının zemin yüzeyi, park ve tesviye işleri. Kadastro sınırı veya ruhsat paftası gereken işlerde plankote tek başına o resmi ürünün yerine geçmez.
Arsa ve arazi plankotesi
Arsa plankotesinde soru, parselin içindeki kot farkı ve eğim yönüdür. Düz görünen tarlada birkaç on santimlik fark drenajı değiştirir. Bu yüzden “göz kararı düz” diye seyrek nokta bırakılmaz. Köşe, sınır kırığı, mevcut yol sırtı ve çukur ayrıca okunur. Ada parsel belli ise ölçüm o sınırın içinde kalır; değilse kapsam krokisi ile kilitlenir.
Eşyükselti eğrileri ve kot noktaları.
İnşaat öncesi plankote çalışmaları
Proje henüz kazıya inmeden, mevcut zemin yüzeyi mimari ve statik kotun referansı olur. Bu ölçü, aplikasyon değildir. Aplikasyon, onaylı projenin köşe ve akslarını araziye taşır. Sıra çoğu zaman şöyledir: plankote, proje, sonra aplikasyon. İkisini aynı siparişte istemek mümkündür; aynı işlem sayılmaz.
Şantiye plankotesi
Şantiye açıldıktan sonra zemin değişir. Dolgu, kazı ve geçici yol, ilk plankoteyi eski haline getirir. Ara ölçüm, o günkü yüzeyi tespit içindir ve ilk yüzeyle hacim karşılaştırmasına esas olabilir. Şantiye içi ölçü, saha giriş izni ve aktif iş makineleriyle birlikte planlanır.
Mevcut arazi kotlarının ölçülmesi
Kot, seçilen düşey datuma göredir. Belediye veya şartname bir ülke sistemi istiyorsa ona bağlanılır. Özel bir röper verildiyse o röperin sağlam olduğu yoklanır; devrik veya gömülü röper yeni kotun dayanağı yapılmaz. Datumsuz “yerel 100” ancak işveren bunu yazılı isterse ve paftada açıkça belirtilirse kullanılır.
Kot ve yükseklik farklarının belirlenmesi
Yükseklik farkı, iki nokta veya iki yüzey arasındaki düşey mesafedir. Parsel içi fark, şev yüksekliği ve yol sırtı ile bahçe kotu bu ölçünün doğrudan sonucudur. Farkın anlamı, noktaların aynı datumda olmasına bağlıdır. Farklı zamanlarda, farklı röperlerle alınan kotlar kontrolsüz çıkarılıp toplanmaz.
Topografik detayların ölçülmesi
Plankote bir boş nokta bulutu değildir. Sırt, dere talvegi, şev üstü ve altı, teras kenarı, çukur, mevcut yol ekseni ve belirgin sert zemin kırığı yüzeyi taşır. Bunlar ölçülmezse yazılım eğriyi yumuşatır ve kazı hesabı şişkin veya eksik çıkar. Yapı, duvar ve baca detayı isteniyorsa kapsam halihazıra genişler.
Eşyükselti eğrileri ve arazi eğimi
Eşyükselti, aynı yükseklikteki noktaları birleştiren eğridir. Aralık, arazinin eğimi ve pafta ölçeği ile seçilir. Eğim, bu eğrilerin sıklaştığı yerde artar. Eğrinin düzgün görünmesi, ölçünün doğru olduğu anlamına gelmez. Kırık hat yoksa yazılım dereyi doldurabilir. Aralık, teklif metninde sayı olarak yazılır; “uygun aralık” ifadesi tek başına teslim şartı değildir.
Halihazır harita ile plankote arasındaki farklar
| Plankote | Halihazır harita | |
|---|---|---|
| Soru | Zemin nasıl yükseliyor? | Arazide şu an ne var? |
| Asıl içerik | Kot, eşyükselti, kırık hat | Yapı, yol, duvar, görünen tesis, sınır yaklaşımı |
| Tipik kullanım | Hafriyat, tesviye, drenaj, kübaj yüzeyi | İmar, projelendirme altlığı, uygulama öncesi mevcut durum |
| Birlikte | Aynı saha gününde ölçülebilir. Lejant ve teslim ayrı yazılır. | |
Belediye halihazırları çoğu zaman Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği ve idarenin kendi şartnamesine bağlıdır. Özel arsa plankotesinde işverenin istediği aralık ve format esas olur. Hangi şartnamenin geçerli olduğu tekliften önce netleşir.
Plankote ile kübaj hesabı arasındaki ilişki
Kübaj, iki yüzey arasındaki hacimdir. Plankote bu çiftin mevcut zemin tarafını kurar. Diğer taraf proje yüzeyi, sıkıştırılmış platform veya sonraki bir ara ölçüm olabilir. Tek plankote dosyası “şu kadar kamyon” sonucu vermez. Hacmin güveni; nokta sıklığına, kırık hatlara, örtünün zeminden ayrılmasına ve iki yüzeyin aynı datumda olmasına bağlıdır. Ayrıntı kübaj hesabı sayfasındadır.
Plankote üretim süreci
İş tarifi
Alan, amaç, datum, aralık ve format.
Altlık
Varsa parsel, röper ve eski pafta.
Saha
Kontrol ağı ve detay ölçümü.
Ofis
Yüzey, eğri, eksik bölge kontrolü.
Teslim
Çizim, nokta listesi ve kısa not.
Saha ölçümü, kontrol ve veri işleme
Önce dayanak kurulur, sonra detay ölçülür. Gün sonunda kapanmayan hat ve boş kalan ada not edilir. Ofiste noktalar kırık hatlara ayrılır, yüzey oluşturulur, eğriler üretilir ve arazi fotoğrafı veya kroki ile çelişen yer varsa saha tamamlanır. Yazılımın otomatik eğrisi, ölçülmemiş dereyi var etmiş sayılmaz.
GNSS, total station, nivelman, drone ve LiDAR
GNSS
Açık tarla, ova ve geniş şantiyede hızlıdır. Dar sokak, orman ve yüksek cephe arasında tek başına bırakılmaz.
Total station
Şev dibi, yapı dibi, kısa ve kapalı geometri ile aplikasyon kapanışında esas yöntemdir.
Nivelman
Hassas kot aktarımı istendiğinde kullanılır. Her arsanın tamamını nivo ile taramak gerekmez; datum bağı için yeter.
Drone
Örtüsüz ve uçuşa açık sahada, yer kontrol noktalarıyla tamamlayıcıdır. İzin ve rüzgâr uygun değilse plan dışıdır.
LiDAR
Örtülü koridorda zemine daha fazla nokta bırakabilir. Küçük parselde maliyet, sağlayacağı zemine değmeyebilir.
Çıktı ve teslim formatları
- Kot noktalı ve eşyükseltili CAD çizimi (DWG veya DXF)
- Türkiye’de yaygın kullanılıyorsa Netcad NCZ, şartname istiyorsa
- Nokta listesi (CSV veya benzeri düz metin)
- Yüzey modeli, yazılımın verdiği formatta
- Pafta PDF’i, arşiv ve çıktı için
Her işe bu listenin tamamı konmaz. Teslim, teklifte sayılan formatlarla sınırlıdır.
CAD ve sayısal arazi modeli
Sayısal arazi modeli, zemin yüzeyinin üçgen veya ızgara karşılığıdır. Sayısal yapı modeli ise binanın tabanı ve yüksekliğidir; plankote ile karıştırılmaz. Yüzey, kırık hatlar korunarak kurulur. Eğri, modelden türetilir. Model, ölçülmemiş alanı kendiliğinden “tamamlamış” sayılmaz; kapsam çizgisi paftada durur.
Teklif öncesinde hazırlanacak bilgiler
- İl, ilçe, ada parsel veya yaklaşık konum
- Alan, metrekare veya dönüm
- Amaç: inşaat, tesviye, yol, kübaj, altyapı
- Varsa imar paftası, röper ve istenen datum
- İstenen eşyükselti aralığı biliniyorsa
- Teslim formatı ve termin
- Şantiye veya özel mülk giriş izni
Fiyatı etkileyen faktörler
Alan büyüdükçe süre artar ama birim her zaman doğrusal düşmez. Eğim, örtü, yapılaşma, ada sayısı, şehir içi trafik, konaklama, kontrol ağı, istenen sıklık ve revizyon hakkı fiyatı değiştirir. Yöntem, şartnameyi tutturmak için seçilir. Teklif, bu koşullara göre hazırlanır.
Sık sorulan teknik sorular
Plankote nedir?
Arazinin mevcut yüksekliğini kot noktası, eşyükselti ve kırık hatlarla gösteren ölçüm ve haritadır. Projecinin kazı, dolgu, drenaj ve oturma kotunu kurduğu zemin yüzeyidir.
Halihazır harita ile farkı nedir?
Halihazır, mevcut yapı, yol, duvar ve görünen tesisleri de taşır. Plankote zemin yüzeyine odaklanır. İkisi aynı gün ölçülebilir ama ayrı ürün olarak yazılır.
Eşyükselti aralığı her yerde 1 metre midir?
Hayır. Düz ovada 1 metre bile drenajı gizleyebilir. Dik yamaçta daha geniş aralık yeterli olabilir. Aralığı şartname, ölçek ve arazi eğimi belirler.
Drone plankote yapar mı?
Açık ve örtüsüz sahada, yer kontrolu ve uçuş izni varsa yüzeyi hızlandırabilir. Sık ağaç, yüksek yapı veya santimetre mertebesi isteyen kot işinde yersel ölçümün yerine geçmez.
Kübaj için plankote yeter mi?
Plankote mevcut zemin yüzeyini verir. Hacim, bu yüzey ile proje veya ikinci ölçüm yüzeyi arasındaki farktır. Tek yüzey hacim vermez.
Fiyatı ne belirler?
Alan, erişim, eğim, bitki ve yapı örtüsü, nokta sıklığı, koordinat sistemi, kontrol ağı, yöntem ve teslim formatı. Teklif bu koşullara göre hazırlanır.